EEN VEILIGE PLEK

Schrijver
Doret Eeken
Locatie
Landgoed de Zonnewende, Sint-Michielsgestel
Thema
Verzet

De zomer van 1942. De razzia’s in Amsterdam waren in volle gang. Een studente uit Utrecht zag dat tijdens een razzia vier Joodse peuters werden achtergelaten op straat. Ze aarzelde niet, nam de kinderen mee naar Utrecht en vond samen met een mede-student een gezin waar de peuters konden onderduiken. Hier bleef het niet bij: uit de reddingsactie groeide een studenten­verzetsgroep: het Utrechts Kindercomité.

Een veilige plek. Dat is wat de leden van het Utrechts Kindercomité zoeken voor Joodse kinderen. Een groot aantal van deze kinderen komt uit de Joodse crèche, tegenover de Hollandse Schouwburg. Hier worden de Joodse kinderen gescheiden van hun ouders en vervolgens gedeporteerd. Om de kinderen dit lot te besparen worden ze via ingenieuze verdwijntrucs naar buiten gesmokkeld, bijvoorbeeld verstopt in aardappel- of waszakken.

Het verzetswerk dat de studenten doen is gevaarlijk. Ze moeten vaak razendsnel handelen. Het vinden van veilige adressen is niet eenvoudig en verloopt via een netwerk van contactpersonen.

Eén van de onderduikadressen waarover het Utrechts Kindercomité in de zomer van 1943 beschikking krijgt is een huisje op landgoed De Zonnewende in Sint-Michielsgestel. Een veilige plek in Brabant, ver van het roerige Amsterdam. Hier worden vier kinderen ondergebracht onder de hoede van Dirk de Ruiter en Mies van Ginkel, een ongehuwd stel uit Amsterdam. Zij zijn bekenden in het netwerk van het comité: eerder hebben zij in Amsterdam onderduikadressen geregeld voor Joden.

Gevaar

Maar dan ontstaat er twijfel over Dirk en Mies. De illegale verzetskrant Vrij Nederland krijgt lucht van contacten tussen het Amsterdamse stel en de NSB. Dit betekent een enorm gevaar, en niet alleen voor de vier kinderen. Dirk en Mies kennen het geheime contactadres van het comité, een studentenhuis in Utrecht: als deze informatie in verkeerde handen valt dan zijn de gevolgen niet te overzien.

De leden van het Utrechts Kindercomité nemen een drastisch besluit. Twee vrouwelijke leden van het comité, Hetty Voûte en Gisela Söhnlein weten de kinderen ternauwernood in veilig­heid te brengen. In de middag van 11 juni worden Dirk en Mies, samen met een jongeman die zich op dat moment bij hen in het huisje bevindt, verrast door een knok­ploeg van het verzet.

Dirk de Ruiter wordt direct gedood: een kogel treft hem in de borst en zijn hoofd wordt ingeslagen. Mies en de jongeman raken zwaar gewond maar weten te ontkomen en waarschuwen de Boxtelse politie. Speurwerk van de politie leidt al snel naar Hetty en Gisela. Op 12 juni worden zij in Utrecht gearresteerd.

Na een korte verblijf in gevangenissen in ’s-Hertogenbosch en Haaren, waar zij worden verhoord, belanden de twee vrouwen in kamp Vught. Als kamp Vught in december 1944 wordt ontruimd worden Hetty en Gisela gedeporteerd naar het vrouwenconcentratiekamp Ravensbrück.

Na een zware tijd werden Hetty en Gisela bevrijd uit Ravensbrück. Ze ontvingen in 1988 de Yad Vashem-onderscheiding voor hulp aan Joden. Samen met andere kindergroepen redde het Utrechts Kindercomité de levens van vele honderden Joodse kinderen. Een aantal kinderen viel in verkeerde handen en kwam uiteindelijk toch in de concentratiekampen terecht. Hoe het de vier kinderen die korte tijd op de Zonnewende verbleven is vergaan is onbekend. Vonden zij een echt veilige plek?

FOTO
Hetty Voûte en Gisela Sohnlein
(Afbeelding: Nationaal Monument Kamp Vught, z.j.)

SAMENWERKENDE PARTNERS