JULLIE ZIJN VRIJ!

Schrijver
Tjeu Cornet
Locatie
Borkel (bij Valkenswaard)
Thema
Vrijheid

In juni 1944 landden geallieerde troepen op de Normandische kust. In rap tempo bevrijdden zij Parijs. Daarna volgden Brussel en Antwerpen. Op 11 september bereikten de Engelsen de Nederlandse grens bij Valkenswaard. In de nabij gelegen dorpen werd iedereen flink nerveus. Zoals in Borkel & Schaft waar de postbode zich haastte het goede nieuws rond te bazuinen.

‘De Tommy’s staan bij de Bergeijkse Barrière!’ Het nieuws verspreidt zich snel door het dorp. Ook Jan Maas (54) hoort het. Jan raakt er opgewonden van, maar weet niet zo goed wat hij ervan moet denken. De Engelsen zijn immers nog niet hier. En hij heeft de zorg voor zijn gezin. Terwijl hij dat allemaal overweegt komt een groep dorpelingen aan de deur. Zelfs pastoor Goyarts, die de dag tevoren pas is geïnstalleerd, is erbij.

 

De Tommy’s tegemoet

‘Jan, schiet op! Kom mee! We gaan de Engelsen tegemoet. Die Duitsers kunnen ons nu toch niets meer maken.’ Jan laat zich overreden. Hij neemt afscheid van een zoon die ziek op bed ligt en fluistert: ‘Ik ben zo weer terug.’ Dan gaat hij mee. Op de fiets de Tommy’s tegemoet, met een grote groep. Ze zijn een paar honderd meter van de grens als ze een Engelse verkennerseenheid treffen. Samen roken ze sigaretten en er worden oranje lintjes uitgedeeld. De pastoor maakt een hele serie foto’s. Op een daarvan een pantserwagen, twee soldaten en enkele dorpelingen, onder wie Jan.

Na het afscheid keert een aantal mannen terug naar huis. De anderen willen méér Engelsen zien. Zo ook Jan Maas. Ze trappen vrolijk verder. Plots springen uit de bosjes enkele Duitsers. De Borkelnaren rennen alle kanten uit. Vier worden er gepakt, onder wie Jan Maas. De Duitsers fouilleren hen en zetten hen bij een boerderij tegen de muur. ‘Englische Propagandisten!’ Een pistool klikt. Maar dan zegt een van de Duitsers: ‘Ach was, lass sie nach Hause gehen. Sie sind frei!’

 

Op een lopen

De mannen zijn verbijsterd. Maar ze zetten het op een lopen naar hun fietsen. ‘Tjee,’ zegt Jan Maas. ‘Daar komen we nog goed weg.’ Precies op dat moment klinken er schoten. Vier in totaal. Eén man wordt in de buik geraakt en dwars door drie vingers. De tweede wordt in zijn hoofd geraakt en valt dood neer. De derde wordt door zijn hoed geschoten, maar blijft ongedeerd. Terwijl hij wegduikt, ziet hij hoe ook de vierde man in het hoofd wordt geraakt. Het is Jan Maas. Hij is op slag dood.

Pas na een week vernemen zijn vrouw en kinderen dat Jan dood is. Dat hij het is, is zeker, want een van de overlevenden heeft de trouwring van zijn vinger gehaald en de portefeuille uit zijn jas. De pastoor brengt alles naar de weduwe. Diezelfde dag, op 19 september, wordt Jan Maas op een open vrachtwagen, bedekt met Rode Kruisvlag, naar het kerkhof gebracht.

Twee dagen eerder, op 17 september 1944, waren Valkenswaard en Borkel & Schaft door de Engelsen bevrijd. Dat gebeurde na hevige bombardementen op de Bergeijkse bossen en de omliggende dorpen. Net als Jan Maas kwamen ook op andere plaatsen aan het eind van de oorlog veel mensen om door onvoorzichtigheid, ongelukken of pure wreedheid van de Duitsers en hun handlangers. De moorden in Borkel & Schaft zijn waarschijnlijk gepleegd door Nederlandse SS’ers.

Historisch kader De Bevrijding

Dankzij Operatie Market Garden werd op en kort na 17 september 1944 een gedeelte van Noord-Brabant bevrijd, namelijk het gedeelte tussen Valkenswaard en Grave. In oktober en november 1944 bevrijdden de Geallieerden ook de rest van Noord-Brabant, enkel het Land van Heusden en Altena bleef in handen van de Duitse bezetter. Daar en in grote delen van de rest van Nederland liet de bevrijding nog op zich wachten, tot 5 mei 1945. Heel Nederland was op die dag bevrijd en iedereen vierde uitbundig feest. De Nederlandse vlag hing overal uit. Grootse bevrijdingstochten gingen door de straten. De toeschouwers juichten de Geallieerden toe. Die deelden meegebrachte sigaretten, chocola en levensmiddelen uit. In optochten en met posters werden Adolf Hitler en zijn medestanders belachelijk gemaakt.

Lees hier meer over de bevrijding: https://www.tweedewereldoorlog.nl/themas/wereldwijde-schaal-conflict/bevrijding/bevrijding-nederland/feest/

Bronnen:

FOTO
Jan Maas (tweede van rechts, met hoed) op een van de foto’s die pastoor Goyarts maakte.
(Afbeelding: René Maas, ‘Mijn elfde september’)

SAMENWERKENDE PARTNERS