MILLE PERICULIS SUPERSUM – DUIZEND GEVAREN KOM IK TE BOVEN

Schrijver
Irene van Kemenade
Locatie
Zuivelstraat, Bergen op Zoom
Thema
Verzet

Ten tijde van het uitbreken van de oorlog was Mientje Proost uit Bergen op Zoom een meisje van 19. Ze groeide op in een hecht middenstandsgezin. Haar droom was om verpleegster te worden.

De arrestatie

Op 2 mei 1942 wordt Mientje’s broer Louis gearresteerd wegens verzetsactiviteiten. Vlak daarna vraagt een vriend van Louis, haar om een pakketje weg te brengen. Mientje stemt toe en wordt koerierster, meer omwille van de vriendschap dan vanwege haar politieke idealen. Haar pakketjes worden ‘kaas’ genoemd en bevatten valse bonkaarten, persoonsbewijzen en microfiches. Mientje brengt haar ‘kaas’ per trein naar onder andere Bussum en Haarlem. Dan wordt haar verzetsgroep ‘Dienst Wim’ geïnfiltreerd door collaborateur Anton van der Waals. Vrijwel de gehele groep wordt opgepakt tussen 24 juli en 5 augustus 1943. Mientje wordt in de winkel van haar ouders aan de Zuivelstraat gearresteerd. Ze lijkt niet bestand tegen de wreedheid van de Duitse bezetter, maar juist haar arrestatie maakt onvermoede krachten in haar los.

Haar onverzettelijkheid blijkt al tijdens de zeven maanden eenzame opsluiting in de strafgevangenis van Scheveningen. Bij de vele verhoren slaat zij niet door en ze cijfert zichzelf weg om medegevangenen te helpen. Bovendien bedenkt ze voor zichzelf een dagelijkse routine om mentaal overeind te blijven: opstaan, wassen, eten, schoonmaken en haar dagelijkse beweging (oefeningen) volgens een vast patroon.

 

Een reis vol ontberingen

Als de Duitsers in de gaten krijgen dat Mientje niet zal gaan praten, wordt ze overgeplaatst naar strafgevangenis Haaren. Met gevaar voor eigen leven zoekt zij contact met mede­gevangenen via celmuren, de oogarts en de tandarts en door het zingen van protestliederen waaronder het streng verboden parachutistenlied. In Haaren vindt op 21 juni 1944 het strafproces tegen de ‘Dienst Wim’ plaats. Mientje en een deel van haar verzetsgroep worden ter dood veroordeeld. Haar rotsvaste geloof in de bevrijding houdt haar overeind. Na Haaren volgen Vught, Ravensbrück en Dachau en steeds opnieuw komt Mientje in verzet. Zo doet ze mee aan een staking voor beter eten en zingt ze vaderlandse liederen bij ontmoetingen met de Hitlerjugend (buitencommando Dachau). Aan de vooravond van de dodenmars naar Innsbruck spreekt ze de kampcommandant rechtstreeks aan op zijn onmenselijkheid en stelt ze voor de gevangenen vrij te laten. Als haar pleidooi geen effect heeft, waarschuwt ze haar medegevangenen en steelt ze zoveel mogelijk verbandmateriaal en medicijnen voor onderweg. Vele gevangenen bezwijken tijdens de mars, maar Mientje heeft het uiteindelijk gered.

 

De strijd gaat door

Na haar bevrijding voorzag ze de Amerikaanse Inlichtingendienst van informatie over de vernietigingskampen, bemoeide ze zich met de Rode Kruis-transporten en kwam ze mei 1945 weer thuis. Met haar gezondheid kwam het nooit meer goed, maar haar gevecht voor de goede zaak is gebleven.

Tekenend is de foto uit voorjaar 1946 waar die ene vrouw trots poseert tussen een groep mannen naar aanleiding van de installatie van de Noodraad (voorbereiding gemeenteraadsverkiezingen). Een krachtig beeld van een jonge vrouw die duizend gevaren te boven kwam.

FOTO

Mientje Houtman (rechts) tijdens de installatie van de Noodraad in 1946 (Afbeelding: privébezit van de familie van Mientje Houtman, 1946)

Historisch kader Vrouwen in het verzet

Om het de Duitsers zo moeilijk mogelijk te maken pleegden sommige Nederlandse burgers verzet. Verzetswerk werd veelal gedaan door mannen, maar ook een aantal vrouwen. Zij gebruikten hun traditionele rol in het huishouden als dekmantel om deel te nemen aan het verzet. Ze namen onderduikers in huis of zorgden voor een veilig onderduikadres. Ook hielpen de verzetsvrouwen mee door koerierswerk te verrichten, en illegale kranten, voedselbonnen en zelfs wapens te vervoeren. Voor vrouwen was het gemakkelijker om zich vrij over straat te bewegen. Mannen liepen de kans opgepakt te worden voor de arbeidsinzet. Toch was het ook voor de vrouw een klus met groot gevaar. Lees hier meer over de vrouwen in het verzet: https://www.verzetsmuseum.org/jongeren/gewapend_verzet/vrouwen_in_verzet

Bronnen:

SAMENWERKENDE PARTNERS