NEGEN VIERKANTE METER WRAAK

Locatie
Bunker Konzentrationslager Herzogenbusch, Vught

Schrijver
Eric Alink

Pagina 2, linksboven. “De Heer en Mevrouw H. Arts-Woestenbergh geven hiermede kennis van de geboorte hunner dochter Susanne.” Het was een sober familieberichtje in de Nieuwe Tilburgse Courant van 13 november 1916. Maar de vreugde op de krant was ongetwijfeld groot. Redacteur Harry Arts had een dochter gekregen. Twee jaar-en-een-maand later plaatste hij opnieuw een annonce in zijn eigen krant. Een overlijdensbericht. Van zijn vrouw.

Niet lang daarna stapte een stiefmoeder het leven van Susanne – roepnaam Suze – binnen. Maar dat boterde niet. Noodgedwongen sleet Suze haar jeugdjaren op kostscholen in binnen- en buitenland. Zo kwam ze in Duitsland met het nationaalsocialisme in aanraking. Met Franz Ettlinger, lid van de Hitlerjeugd, ontstond vriendschap. Terug in Nederland volgde Suze verpleegkundige opleiding­en. Op haar 24ste werd ze assistente van een gehuwde huisarts in Nistelrode. Hun heimelijke liefde leidde tot haar zwangerschap. Schande, schuld en schaamte: Suze vertrok en eindigde als ongehuwde moeder met zoontje Hans in Amsterdam.

 

Oude liefde

In zomer 1943 attendeert Franz Ettlinger, met wie ze is blijven corresponderen, haar op een vacature voor kampbewaarder in Vught. Suze hapt toe. Haar indiensttreding betekent ook een welkome hereniging met SS’er Franz, die de rechterhand van de kampcommandant is. Weliswaar is Franz getrouwd en vader van vier kinderen, maar oude liefde roest niet – zelfs niet achter prikkeldraad.
Minder geliefd is Suze bij de gevangenen. Ze staat te boek als sadistisch en meedogenloos. Op 15 januari 1944 begeleidt ze een groep van 74 vrouwen naar bunkercel 115. Het is een vergeldingsmaatregel: een van de vrouwen heeft een gevangen verraadster op haar nummer gezet. Onderweg naar de bunkercel is de sfeer nog giechelig. “Wacht maar”, bijt Suze de gevangenen toe. “Het lachen zal je wel vergaan als je eenmaal in de bunker bent.”

Negen vierkante meter. Dat is de oppervlakte van de cel waarin de 74 vrouwen bijeen gepropt worden. Amper zuur­stof, geen ventilatie. Als de bunkerdeur na veertien uur opengaat, blijken tien vrouwen overleden. Maar dood en leven liggen vaak dicht bij elkaar in Suzes bestaan. Drie weken na het bunkerdrama bevalt ze van een meisje.
De vader: Franz.

De vreugde is kort. Suze krijgt ontslag, evenals de kamp­leiding – het drama gaat zelfs de Duitsers te ver. Kort na de bevrijding wordt Suze opgepakt voor medeplichtigheid. De procureur-generaal van het Bijzonder Gerechtshof eist twintig jaar gevangenisstraf, ondanks zijn vaststelling dat Suze “in haar jeugd pedagogisch verwaarloosd is.” Het vonnis: vijftien jaar. Wegens goed gedrag krijgt ze tijdens haar gevangenschap in Rotterdam een baantje. Als bewaarster.

 

Damesblad

In 1953 kwam Suze vrij. Vanwege haar verleden kostte het haar moeite een vaste baan te krijgen. Uiteindelijk lukte het haar. Onder de schuilnaam Marion Blom werkte ze tientallen jaren bij het damesblad Margriet als coördinator van de brieven- en puzzelrubriek. Haar zoon Hans, die in een pleeggezin opgroeide, zag ze pas terug in 1987, vier jaar voor haar dood. Haar dochter, die haar bij haar arrestatie in 1945 was afgenomen, heeft ze nooit meer gezien. In het zicht van haar eigen levenseinde zei Suze in een gesprek met een historicus: “Achteraf denk ik weleens dat het de vernedering tijdens mijn jeugd was die me in Vught bracht. Daar was ik met mijn uniform een hele Piet.”

 

FOTO’S
Links: Suze Arts
Rechts: Suze Arts tijdens haar proces in 1947
Bron: Nationaal Monument Kamp Vught

NINE SQUARE METRES OF REVENGE

Location
Herzogenbusch Concentration Camp bunker, Vught

Author
Eric Alink

Page 2, top left. “Mr and Mrs H. Arts-Woestenbergh hereby announce the birth of their daughter Susanne.” It was a modest family announcement in the Nieuwe Tilburgse Courant on 13 November 1916. But the joy at the newspaper was without doubt great. The editor, Harry Arts had a new daughter. Two and a half months later he placed another announcement in his own paper. An obituary. For his wife.

Not long after this a stepmother entered the world of Suzanne (known as Suze), but things did not go well. Suze was forced to spend her childhood years at boarding schools at home and abroad. That brought her into contact with national socialism in Germany. She befriended Franz Ettlinger, a member of the Hitler Youth.

Back in the Netherlands Suze trained as a nurse.  By the time she was 24 she was assistant to a married doctor in Nistelrode. Their secret love affair resulted in her becoming pregnant. Disgrace, shame and scandal. Suze left and ended up in Amsterdam as an unmarried mother with her young son Hans.

 

Old love

In the summer of 1943 Franz Ettlinger, with whom she had stayed in touch, contacted her about a vacancy for the job of camp warden at Vught. Suze applied for the job immediately. Getting this job would also be a welcome reunion with Franz, the SS officer who was the camp commander’s right hand. Although Franz was married and father to four children, old love does not go rusty – not even behind barbed wire.

Suze was not at all popular with the prisoners. She was considered to be sadistic and ruthless. On 15 January 1944 she escorted a group of 74 women to bunker cell 155. It was a retaliatory measure; one of the women had admonished a female prisoner for being a traitor. On the way to the bunker the atmosphere was still light-hearted. “Just you wait”, Suze told the prisoners, “You’ll be laughing from the other side of your faces when you get inside the bunker.”

Nine square metres. That was the size of the cell in which the 74 women were crammed together. Hardly any air, no ventilation. When the bunker door was opened fourteen hours later, ten of the women were dead. But life and death often went hand in hand for Suze. Three weeks after the bunker tragedy she gave birth to a baby girl.

The father: Franz.

 

The joy was short-lived. Suze was dismissed, as were the leaders of the camp – the tragedy was too much even for the Germans. Shortly after the liberation Suze was detained on suspicion of complicity. The attorney general at the Special Court demanded a twenty year sentence, despite his statement that Suze “had been developmentally neglected in her youth.” The sentence: fifteen years. During her imprisonment in Rotterdam she was given a job in return for good behaviour: as a guard.

 

Women’s magazine

Suze was released in 1953. With her criminal record it was difficult for her to find a proper job, but in the end she succeeded. She worked for many years under the alias of Marion Blom for the Dutch women’s magazine Margriet  as coordinator of the letters and puzzles section. She didn’t see her son Hans, who grew up in a foster family, until  1987, four years before her death. She never saw her daughter again, who had been taken from her after her arrest in 1945.

As her own life was coming to an end Suze spoke to a historian: “In retrospect, I think it was the humiliation I suffered in my youth that took me to Vught. When I was in uniform I was someone who counted.

PHOTO

Left: Suze Arts

Right: Suze Arts during her trial in 1947

Source: Camp Vught National Monument

PARTNERS