IK DEED ZELF DE DEUR OPEN

Locatie
Gijzelaarskamp Beekvliet

Schrijver
Birgit Barten

Op 4 mei 1942 werden 460 vooraanstaande Nederlanders opgepakt. Politici, hoogleraren, geestelijken, musici, advocaten en schrijvers werden gegijzeld zodat de Duitse bezetter het Nederlandse verzet in hun greep kon houden. Een van de jongste gegijzelden van het kamp is Piet Sanders uit Schiedam. ‘’Het was een complete verrassing, ik deed zelf de deur open.’’ De advocaat wordt nietsvermoedend opgepakt en afgevoerd naar het kleinseminarie Beekvliet nabij Sint-Michelsgestel.

Bij aankomst hoort Piet de bekende Nederlandse literator Willem Asselbergs (Anton van Duinkerken) aan de andere prominente Nederlanders een aantrekkelijk verhaal vertellen over het Brabantse land. Met zijn allen zitten ze gevangen in een statig gebouw in de bossen. Het lijkt er haast een gedwongen Rotaryclub. Er wordt getennist, je kan er verschillende cursussen volgen. En iedereen is vrij om te doen en laten wat ze willen. Maar toch: ‘’Je was van huis weggehaald en wist niet wat er zou gebeuren.’’

 

Afscheidsbrief

Boven alle relatieve luxe hangt een grote donkere wolk. Die wolk barst op 7 augustus 1942. Er wordt een bomaanslag op een trein van het Duitse leger gepleegd door het Rotterdamse verzet. Hoewel de aanslag mislukt, zijn de Duitsers woedend. Als de daders van de aanslag zich niet vóór 14 augustus melden, volgen er represailles! Direct worden er vijfentwintig gijzelaars uit het kamp geselecteerd. Piet Sanders is een van hen. Piet begint een afscheidsbrief aan zijn vrouw te schrijven. Hij leeft de daaropvolgende drie dagen met de gedachte dat een van die dagen weleens zijn laatste kan zijn.

In de nacht van 14 augustus wordt Piet Sanders wakker van een fel licht. ‘’Een militair scheen met een zoeklantaarn precies in mijn gezicht, de lantaarn gleed verder en toen wist ik het: ik ben het toch niet. De militair koos willekeurig. Hij scheen de gijzelaars in het gezicht terwijl hij langs de bedden liep. Wie zou hij toch kiezen?

De soldaat bleef staan bij Schimmelpenninck, hij werd samen met vier andere gijzelaars meegenomen.’’ Vroeg in de ochtend van 15 augustus zijn de vijf mannen geëxecuteerd: Christoffel Bennekers, Alexander Baron Schimmelpenninck van der Oije, Robert Baelde, Willem Ruijs en Otto Ernst Gelder, graaf van Limburg Stirum. Op de fusilladeplaats in de bossen van Goirle zijn ieder jaar nog herdenkingen.

 

Sanders als secretaris generaal

Sanders regelde de activiteiten in het kamp vol overgave en dat bleef niet onopgemerkt. Hij viel op bij de voorzitter van de kampleiding, professor Willem Schermerhorn, eveneens gijzelaar en van huis uit cartograaf. Na de bevrijding kreeg Schermerhorn het verzoek van de koningin om minister-president van Nederland te worden. Schermerhorn zei ja, maar stelde als voorwaarde dat Piet Sanders zijn secretaris-generaal op Algemene Zaken zou worden. Zo geschiedde en daar bleef het niet bij. Er was zoveel werk in die wederopbouwtijd en daarom kreeg Piet Sanders ook het secretariaat van de ministerraad erbij.

Historisch kader Gijzeling - Kamp Beekvliet

Gedurende de Tweede Wereldoorlog pakte de Duitse politie geregeld onschuldige burgers op en zette ze gevangen. De burgers werden in gijzeling genomen, onder andere uit voorzorg om te voorkomen dat ze de plannen van de bezetter verhinderden. Ook vonden er gijzelingen plaats om de Nederlandse burgers bang te maken en in het gareel te houden. Wanneer het verzet een verzetsactie pleegde tegen de bezetter, reageerde de bezetter met felle tegenacties en executeerde gijzelaars als represaille. De gijzelaars kwamen in verschillende gijzelaarskampen terecht. In Noord-Brabant waren er vier gijzelaarskampen: Kamp Beekvliet in Sint-Michielsgestel, Kamp ‘De Ruwenberg’, Kamp Haaren en Kamp Vught.

Lees hier meer over de gijzelingen tijdens de Tweede Wereldoorlog:  https://www.tweedewereldoorlog.nl/gijzelaars/

Bronnen:

Historische presentatie - Het gezicht van Gestel

Gijzelaars van Beekvliet 1942 – 1944, geschilderd door Karel van Veen

29 juni t/m 17 november 2019

Met de historische presentatie Het gezicht van Gestel toont Het Noordbrabants Museum het benarde verhaal van de gijzelaars van Beekvliet. Te zien zijn Karel van Veen’s portretten, maar ook kaarten, foto’s, brieven en objecten uit het dagelijks leven van de gijzelaars. Een saillant detail: Het Noordbrabants Museum is gevestigd in het voormalig gouvernementspaleis in ’s-Hertogenbosch. Van 1946 tot 1959 was het de ambtswoning van voormalig gijzelaar en toenmalig commissaris van de Koningin Jan de Quay.

Kijk voor meer informatie over deze presentatie op:

https://www.hetnoordbrabantsmuseum.nl/bezoek/tentoonstellingen-activiteiten/tentoonstellingen/gijzelaars-van-st-michielsgestel/

Of voor meer informatie over Karel van Veen op: http://www.karelvanveen.nl/gijzelaarskamp-beekvliet-woii/ 

 

FOTO
Piet Sanders 1947

SAMENWERKENDE PARTNERS